جۆرەکانی بەردی کانزای مس چین؟

بەردی مس تاکە سەرچاوەی دەرهێنانی کانزاکە نین. بەڵکو لە پشت هەریەکێک لەم کانزایانەدا چیرۆکێکی جوانی و بەکارهێنان و بەها هەیە. لە درەوشانەوەی زێڕینی چالکۆپیرایتەوە تا دەگاتە پەلکەزێڕینەیی بۆرنیت و ڕەنگی سەوز و شینی مالاکیت و ئازۆریت. هەریەکەیان ڕۆڵێکی تایبەتیان هەیە لە پیشەسازی و هونەردا. تێگەیشتن لەم بەردانە نەک هەر ڕێگای دەرهێنان و پرۆسێسکردنی مس ڕۆشن دەکاتەوە، بەڵکو بەهای بە ئابووری و پێگەی ستراتیژییان لە بازاڕە جیهانییەکاندا ئاشنامان دەکات. ئەگەر دەتەوێت جیهانی نایابی کانزای مس و کاریگەرییەکانیان لەسەر پیشەسازی و ئابووری بدۆزیتەوە، ئەوا لە خوێندنەوەی ئەم بابەتە بەردەوامبە.

ناساندنی جۆرەکانی کانزای مس

بەردی هەڵگری مس کۆمەڵێک کانزان کە زۆربەی سەرچاوە مسییەکانی جیهان پێکدەهێنن. لە ژینگەی جیۆلۆجی جۆراوجۆردا ڕوودەدەن، لەوانەش لە شێوەی دەماری هایدرۆتێرماڵ (Hydrothermal) و لە ڕەنگ و ڕەقیی و ڕێژەی مسدا زۆر جیاوازن. نموونە ناسراوەکانی بریتین لە چالکۆپایرایت کە زەردی ئاڵتونییە، مالاخایت کە سەوزە و چالکۆسایت کە لە ڕووکەشدا خۆڵەمێشی تا ڕەشە. هەریەک لەم مینراڵانە تایبەتمەندی ناوازەی هەیە و بە شێوازی جیاواز بۆ دەرهێنان و پرۆسێسکردنی کانزای مس بەکاردەهێنرێت.

چالکۆپایرایت

چاڵکۆپایرایت یەکێکە لە گرنگترین کانزاکانی مس لە جیهاندا، کە بەهۆی زۆری و تایبەتمەندییە تایبەتەکانییەوە لە پیشەسازی کانگادا بەهایەکی زۆری هەیە.

• فۆرمۆلەی کیمیایی: CuFeS2 (ئاوێتەیەکی مس و ئاسن و گۆگرد).
• دەرکەوتن و ڕەنگ: زەردی ئاڵتونی لەگەڵ بریقەیەکی کانزایی کە زۆر لە زێڕ دەچێت.
• ڕەقیی: نزیکەی ٣.٥ بۆ ٤ لەسەر پێوەرەکانی Mohs.
• شوێنی سەرچاوە: بە شێوەیەکی سەرەکی لە دەمارە هایدرۆتێرماڵەکان و خاوە ماگماتیکەکاندا بوونی هەیە.
• گرنگی ئابووری: سەرچاوەی سەرەکی دەرهێنانی مس لە جیهاندا.
• بەکارهێنانەکانی تر: بەهۆی دەرکەوتنی درەوشاوەی لە کۆکراوە و کۆمەڵە پەروەردەییەکان بەکاردێت.

هەر لەبەر ئەم هۆکارە، چالکۆپایرایت تەنها کانزایەکی بەنرخ نییە بۆ پیشەسازییەکان، بەڵکو لە ڕووی زانستی و پەروەردەییەوە جێگەیەکی تایبەتی هەیە.

بۆرنایت

بۆرنایت کانزایەکی مسییە کە بەهۆی دیمەنە ڕەنگاوڕەنگ و ناوازەکەیەوە گرنگییەکی زۆری بەدەستهێناوە هەم لە پیشەسازی و هەم لە بواری زێڕینگەریدا.

• ناسراو بە بەردی تاوس بەهۆی مەودای ڕەنگەکانی شین و سەوز و وەنەوشەیی.
• فۆرمۆلەی کیمیایی: Cu1FeS4 (ئاوێتەیەکی مس و ئاسن و گۆگرد).
• دەرکەوتن و ڕەنگ: پەلکەزێڕینەیی کە لە ئەنجامی ئۆکساندن دروست دەبێت.
• ڕەقیی: نزیکەی ٣ لەسەر پێوەرەکەی مۆهس.
• شوێن: بەزۆری شانبەشانی چالکۆپیرایت و کانزاکانی تری سولفاید، هەروەها لە دەمارەی هایدرۆتێرماڵ و نیشتووەکادا.
• گرنگی ئابووری: سەرچاوەیەکی بەنرخی مس، هەرچەندە کەمترە لە چالکۆپیرایت.
• بەکارهێنان: بەکارهێنانی پیشەسازی بۆ دەرهێنانی مس و بەکارهێنانی دیکۆرات لە زێڕینگەریی و کۆمەڵە پەروەردەییەکان.

مالاخایت

مالاخایت یان مالاکایت کانزایەکی ناسراوی مسییە کە جگە لە بەهاکەی، بەهۆی جوانییە سەرنجڕاکێشەکەیەوە جێگەیەکی تایبەتی هەیە لە بواری هونەر و زێڕینگەریدا.

• فۆرمۆلەی کیمیایی: Cu2CO3(OH)2 (کاربۆناتی هایدرۆکسیدی مس).
• دەرکەوتن و ڕەنگ: ڕەنگی سەوز بە پێکهاتەیەکی باند و بریقەیەکی ئاوریشمی.
• ڕەقیی: لە نێوان ٣.٥ بۆ ٤ لەسەر پێوەرەکانی Mohs.
• شوێنی سەرچاوە: زۆرجار لە ناوچەی ئۆکساندنی پاشماوەی مس وەک نیشاندەری بوونی سەرچاوەی مس بەدی دەکرێت.
• بەکارهێنانی دیکۆراتی: لە زەڕەنگەری و کەرەستەی هونەریدا بەکاردێت بەهۆی جوانییە تایبەتەکەیەوە.
• بەکارهێنانی مێژوویی: وەک ڕەنگێکی سروشتی لە تابلۆ و پیشەی دەستی هونەریدا بەکاردێت.
• گرنگی پیشەسازی: سەرچاوەیەکە بۆ دەرهێنانی مس، هەرچەندە بەهای دەرهێنانی کەمتری هەیە لە چاو کانزا سولفایدەکانی مس.
• بەم شێوەیە مالاکایت هەم لە بواری زانستی و هەم لە بواری کانگا و چ لە جیهانی هونەر و بازرگانیدا جێگەیەکی دیاریکراوی دۆزیوەتەوە.

ئازورایت

ئازوریت جوانترین “کانزای مس”ە، کە هەم بەهای زەڕەنگەری هەیە و هەم گرنگی کانزایی هەیە بەهۆی ڕەنگە شینەکەی قووڵ و درەوشاوەکەی.

• فۆرمۆلەی کیمیایی: Cu3(CO3)2(OH)2 (کاربۆناتی هایدرۆکسیدی مس).
• ڕواڵەت و ڕەنگ: شینێکی تۆخ و درەوشاوە، ئەمەش وایکردووە لە زەڕەنگەریدا بەناوبانگ بێت.
• ڕەقیی: لە نێوان ٣.٥ بۆ ٤ لەسەر پێوەری Mohs.
• شوێن: بەزۆری لە ناوچەکانی ئۆکساندنی پاشماوەی مس و زۆرجار لەگەڵ مالاکیت دەردەکەوێت.
• بەکارهێنانی دیکۆراتی: لە دروستکردنی زێڕینگەریی و کەلوپەلی هونەریدا بەکاردێت بەهۆی ڕەنگە سەرنجڕاکێشەکەیەوە.
• بەکارهێنانی مێژوویی: وەک ڕەنگێکی کانزایی لە نیگارکێشان و پیشە دەستییەکان بەکارهاتووە.
• گرنگی پیشەسازی: ڕێژەیەکی گونجاوی مسی هەیە، بەڵام بەهۆی ناسەقامگیری و گۆڕینی بۆ مالاکیت کەمتر ئارەزووی بە کانگاکردنی هەیە.

هەر لەبەر ئەم هۆکارە، ئازۆریت لە بوارەکانی هونەر و کۆکردنەوەدا زیاتر ناسراوە وەک لە کانگا پیشەسازییەکان، بەڵام هێشتا بە کانزایەکی بەنرخ لە بنەماڵەی مسدا دادەنرێت.

شێوازەکانی پرۆسێسکردنی کانزای خاوی مس

بەگوێرەی ماڵپەڕی mdpi، پرۆسێسکردنی کانزای مس بەندە بە جۆری کانزاکە و ڕێژەی مسەکەی کە و بۆ هەر کۆمەڵە کانزایەک ڕێگەی جیاواز بەکاردەهێنرێت.

• کانزا سولفایدییەکان (چالکۆپایرایت و بۆرنایت): بەکارهێنانی شێوازی چڕبوونەوە و شلبوونەوە دوای وردکردن بۆ جیاکردنەوەی مس لە ئاسن و گۆگرد.
• کانزا کاربۆناتییەکان (مالاکایت و ئازۆرایت): بە بەکارهێنانی ڕێگەی هایدرۆمێتالۆرگیک و تواندنەوە بە بەکارهێنانی ترشی سولفوریک، پاشان دەرهێنانی مسی پاک لە گیراوەکە لە ڕێگەی ئەلکترۆڤینینگەوە.
• هەڵبژاردنی شێواز: بەپێی پێکهاتەی کیمیایی کانزاکە، پلەی مس و بارودۆخی ئابووری دیاری دەکرێت.

بە گشتی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا مۆدێرنەکان کارایی پرۆسێسکردن زیاد دەکات و کاریگەرییە ژینگەییەکان کەمدەکاتەوە، هەروەها ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە ئیستغلالکردنی بەردەوامی یەدەگی مس.